Inzichten Vlaamse Arbeidsrekening

Een greep uit de vele inzichten o.b.v. het dashboard Vlaamse Arbeidsrekening.

Sarah Vansteenkiste

sarah.vansteenkiste@kuleuven.be

Bevolking naar socio-economische positie: werkenden, werklozen, niet-beroepsactieven.

Wist je dat ...

... op provincieniveau …

West-Vlaanderen de koploper is op vlak van werkzaamheidsgraad (20-64 jaar) met 78,8% in 2024, gevolgd door Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen (beide 77,9%). De 5 Vlaamse provincies scoren het hoogst qua werkzaamheidsgraad, en doorgaans ook het laagst qua aandeel werklozen en niet-beroepsactieven. Daarbinnen is er nog variatie, met bijvoorbeeld het hoogste aandeel werklozen in Antwerpen van 5,0% tegenover de laagste score in Vlaams-Brabant van 3,2%.
we het hoogste aandeel niet-beroepsactieven (20-64 jaar) van alle Vlaamse provincies vaststellen in Limburg (20,1%), waarmee het aansluit bij de best scorende Waalse provincie op dat vlak: Waals-Brabant met 19,9%. Helemaal onderaan vinden we hier Brussel terug met 29,8%.
de sterke en minder sterke presteerders bij de bovenstaande rangschikkingen vinden we in zekere mate ook terug als we inzoomen op kwetsbare groepen.
- Zo kent Vlaams-Brabant de hoogste werkzaamheidsgraad qua 55- tot 64-jarigen, met 71,0%, gevolgd door Waals-Brabant met 68,2% en West-Vlaanderen met 66,6%. Deze laatste kent vooral een beperkt werklozenaandeel binnen deze leeftijdsgroep (2,5%), gecombineerd met een wat hogere niet-beroepsactievengraad (31,0%). De provincie Henegouwen sluit het rijtje af met slechts iets meer dan 1 op de 2 (54,2%) inwoners aan het werk tussen 55 en 65 jaar. Deze provincie laat zich vooral kenmerken door een hoog aandeel niet-beroepsactieven bij deze groep (38,6%).
- Bij de kortgeschoolden is enkel in Vlaams-Brabant en West-Vlaanderen iets meer dan 6 op de 10 aan het werk. Henegouwen en Brussel behalen hier minder dan 5 op de 10 aan het werk.
- Qua werkzaamheidsgraad bij personen met een niet-EU28 nationaliteit scoort West-Vlaanderen met 46,1% dan weer het minst hoog van de Vlaamse provincies. Ook hier haalt Vlaams-Brabant de hoogste score, met 52,0% van alle provincies. Ook al blijft dit, ook in internationaal opzicht, een vrij lage werkzaamheidsgraad bij deze kwetsbare groep. In provincies als Luik en Henegouwen is zelfs maar 1 op de 3 aan het werk met een niet-EU28 nationaliteit. Zoomen we bij deze groep in op de vrouwen, dan is in alle provincies, behalve Vlaams-Brabant, zelfs minder dan 4 op de 10 van hen aan het werk.

… op niveau van de referentieregio’s …

er nog maar één een werkzaamheidsgraad heeft boven de 80% in 2024? Het gaat om de referentieregio Midwest met 81,4%. Aan het andere uiterste vinden we 5 regio’s met een werkzaamheidsgraad lager dan 70%: Brussels H. Gewest (59,8%), Hainaut Sud (62,3%), Hainaut Centre (63,2%), Liège (63,6%), en Verviers (69,2%).
we het laagste werklozenaandeel (tegenover de bevolking tussen 20 en 64 jaar) terugvinden bij de referentieregio Westhoek (3,0%), regio Brugge (3,1%) en Midwest (3,1%). Binnen Vlaanderen scoren regio Middenkust (5,2%) en regio Antwerpen (6,1%) het hoogste. De Waalse referentieregio’s (bassins) scoren steevast hoger dan de Vlaamse, waarbij Brabant Wallon (6,5%) en Luxemburg (6,6%) de sterkste aansluiting tonen bij de Antwerpse score.
heeft iets meer dan de helft van hen, 14 van de 26, een aandeel niet-beroepsactieven lager dan 20%. Koploper is Midwest met 15,5%. Opvallend is dat regio Middenkust en Antwerpen met respectievelijk 21,5% en 20,8% opnieuw de hoogste aandelen kennen van alle Vlaamse referentieregio’s, maar zich hier ook boven enkele Waalse regio’s situeren, zoals Huy-Waremme (18,5%).
in Vlaanderen de regio Middenkust met 4,9% het hoogste aandeel niet-beroepsactieven telt dat langer dan een jaar arbeidsongeschikt is? Daarmee volgt deze regio net op de Henegouwse bekkens (Henegouwen-Centrum 6,9%, Henegouwen-Zuid 6,6%) en Luik (5,4%). In Oost-Brabant (2,6%) en Halle-Vilvoorde (2,8%) ligt dit aandeel dan weer het laagst.

... op stads- en gemeenteniveau ...

er liefst 145 steden of gemeenten zijn van de in totaal 565 met een werkzaamheidsgraad boven de 80%? Het lijstje wordt aangedreven door de West-Vlaamse gemeente Wingene met liefst 85,1% van haar inwoners met een leeftijd tussen 20 en 65 jaar die aan het werk zijn. Omgekeerd vinden we 99 steden of gemeenten die een lagere werkzaamheidsgraad hebben dan 70%, waarvan 21 zelfs lager dan 60%. De hekkensluiters in dat lijstje zijn de Brusselse gemeenten Sint-Joost-ten-Node en Sint-Jans-Molenbeek, waarvan slechts net iets meer dan 1 op 2 inwoners aan het werk is, respectievelijk 50,5% en 52,4%.
steden en gemeenten die een relatief hoge werkloosheidsgraad hebben bij hun inwoners op arbeidsleeftijd, doorgaans ook een hoge niet-beroepsactievengraad laten optekenen (en vice versa)?
we in Vlaanderen de steden en gemeenten terugvinden met de laagste werkloosheidsaandelen (tegenover de bevolking 20-64 jaar). Bij Lo-Reninge, Vleteren, Maarkedal, Wingene, Dentergem, Koekelare, Oosterzele, Jabbeke, Anzegem en Wortegem-Petegem ligt het aandeel werklozen het laagst en onder de 1,8%. In totaal zijn er 177 steden en gemeenten met een werkloosheidsaandeel onder de 3%, wat doet denken aan het niveau van een natuurlijke werkloosheid. Aan het andere uiterste vinden we 50 steden en gemeenten terug met een werkloosheidsaandeel boven de 10%. Luik (16,5%), Charleroi (15,9%), Seraing (15,8%), Verviers (15,5%) en Dison (15,4%) zijn daarbij de negatieve uitschieters.
in 93 van de 565 gemeenten meer dan 5% van de bevolking op arbeidsleeftijd niet-beroepsactief én langer dan een jaar arbeidsongeschikt is? Het gaat vooral om Waalse gemeenten (74), aangevuld met 15 Vlaamse en 0 Brusselse. Hastière tekent het hoogste percentage af met 10,7%. Van de Vlaamse gemeenten betreffen het voornamelijk gemeenten in de Limburgse mijngemeenten en kustgemeenten.

Pendel en binnenlandse werkgelegenheid

Wist je dat ...

... op gewestniveau …

er in 2024 gemiddeld 237.993 personen zijn tussen 15 en 70 jaar oud die in Vlaanderen wonen en in het Brussels H. Gewest werken? Zij vertegenwoordigen 32,5% van alle werkenden in het Brussels H. Gewest. Ter vergelijking: 17,8% woont in Wallonië, 1,2% komt uit het buitenland of heeft een onbekende woonplaats, en 48,5% woont in Brussel zelf.
er in vergelijking met 2015 wat minder pendel is vanuit Vlaanderen en Wallonië naar Brussel, maar wat meer tewerkstelling door de Brusselaars zelf wordt ingevuld? Van degenen die in Brussel werkten in 2015, was 34,1% afkomstig uit Vlaanderen en 19,0% uit Wallonië, en 45,8% uit Brussel zelf.
er 31.208 personen (15-70 jaar) vanuit Vlaanderen naar Wallonië pendelen in 2024, goed voor 2,4% van de Waalse tewerkstelling? Omgekeerd zijn er met 59.832 personen, in aantallen bijna dubbel zo veel Walen die richting Vlaanderen trekken om te werken. Tegelijk is de Waalse pendel daarmee in aandeel met 2,0% iets minder belangrijk voor het invullen van de Vlaamse arbeidsmarkt, dan het belang (2,4%) van de Vlaamse pendel op de Waalse arbeidsmarkt. Tussen 2015 en 2024 bleef het relatieve belang van pendel vanuit Wallonië naar Vlaanderen stabiel (telkens 2,0%), terwijl de pendel vanuit Vlaanderen naar Wallonië in belang afnam (van 2,7% in 2015 naar 2,4% in 2024).
de pendel vanuit het Brussels H. Gewest naar Vlaanderen wel een wat sterkere toename kende tussen 2015 en 2024? In 2015 werkten 42.499 Brusselaars in Vlaanderen, goed voor 1,6% van de Vlaamse arbeidsmarkt. In 2024 steeg dit tot 61.220 personen, en een aandeel van 2,1%.
de inkomende pendelaars naar Vlaanderen vaker mannen zijn dan vrouwen? Bij de personen die in Vlaanderen wonen en werken bedraagt het aandeel mannen 53,0%, terwijl dit aandeel bij inkomende pendelaars uit het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waals Gewest respectievelijk 66,4% en 71,2% bedraagt.

... op provincieniveau …

de provincie die het vaakst werk biedt aan zijn eigen inwoners Luik is? 92,8% van alle werkenden in Luik komen uit de eigen provincie. Limburg en West-Vlaanderen scoren ook zeer hoog met respectievelijk 88,0% en 87,9%.
het Brussels Hoofdstedelijk Gewest het hoogste aantal pendelaars heeft uit andere provincies (368.159), gevolgd door Vlaams-Brabant (177.372) en Antwerpen (130.777)? 50,9% van alle werkenden in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest komen uit andere provincies.
de provincie Henegouwen door zijn nabijheid bij Frankrijk het hoogste aantal inkomende pendelaars heeft uit de buurlanden, met 23.440 inkomende pendelaars? West-Vlaanderen en Luxemburg vervolledigen het podium met respectievelijk 15.733 en 7363.
er meer werkenden komen vanuit Frankrijk naar West-Vlaanderen (15.110), dan vanuit Wallonië (8992)? Het aantal pendelaars uit Frankrijk steeg tussen 2015 en 2024 met 33,5%, wat toch iets meer was dan de groei van het aantal pendelaars uit Wallonië, die in dezelfde periode 23,2% bedroeg.

… op niveau van de referentieregio’s …

in Halle-Vilvoorde de hoogste inkomende pendelintensiteit is van alle referentieregio’s? Maar liefst 54,2% van alle werkenden komt uit een andere regio. De andere hoogste scoorders op dit vlak zijn het Brussels H. Gewest (51,5%), Brabant Wallon (45,0%) en Rivierenland (43,9%). Onderaan het lijstje vinden we dan weer Limburg terug, met slechts 12,0% van hun werkenden die vanuit een andere referentieregio er komen werken.
Halle-Vilvoorde het meeste aantal personen aantrekt uit het Waals Gewest? In totaal zijn er 25.661 Walen die in Halle-Vilvoorde werken, 8530 daarvan komen uit Brabant Wallon en 4669 uit Hainaut Centre. De eerste achtervolgers volgen op ruime afstand: de regio Oost-Brabant kent 5410 inkomende Waalse pendelaars, Zuid-West-Vlaanderen 5345, Limburg 4190 en in de regio Antwerpen zijn dit er 3914.
er meer Fransen werken in Zuid-West-Vlaanderen (6074) dan er inkomende pendelaars vanuit Wallonië de taalgrens oversteken (5345)? In omgekeerde richting zien we dat de regio Brabant Wallon het meeste inkomende Vlaamse pendelaars heeft: in totaal zijn er 12.591 Vlamingen die in deze regio werken, het grootste deel daarvan komt uit Halle-Vilvoorde (5580) en Oost-Brabant (3722). Ook de regio Wallonie Picarde kent relatief veel inkomende Vlaamse pendelaars (7228), 3450 daarvan komen uit Zuid-West-Vlaanderen.
we in de lijst van regio’s met de hoogste inkomende pendelintensiteit niet de economische kerngebieden Gent of Antwerpen bovenaan vinden, maar wel de halve boog Waals-Brabant, het Brussels H. Gewest, Halle-Vilvoorde en Rivierenland? Ook het midden en het zuidwesten van West-Vlaanderen en het Waasland trekken relatief meer pendelaars aan dan Antwerpen of Gent.

... op stads- en gemeenteniveau ...

vooral in Brussel en de Brusselse rand jobs het minst ingevuld worden door de eigen inwoners? Zo komen in Machelen (95,8%), Sint-Joost-ten-Node (94,2%) en Zaventem (90,8%) meer dan 9 op de 10 werkenden uit een andere gemeente. Als we enkel naar loontrekkenden kijken bedraagt de inkomende pendelintensiteit voor Sint-Joost-ten-Node zelfs 98,0% en voor Machelen 97,9%.
we aan de andere kant van het spectrum onder meer Blankenberge, Cerfontaine, Viroinval, Essen, Geraardsbergen, Poperinge en Durbuy terugvinden? In deze gemeenten komt ongeveer de helft of minder van de loontrekkenden uit een andere gemeente, van 45,4 % in Blankenberge en 49,0% in Cerfontaine tot net iets boven de 50% in de meeste andere (Viroinval 51,2%, Essen 51,3%, Geraardsbergen 51,5%).
qua Vlaamse centrumsteden Mechelen haar lokale tewerkstelling het sterkste ingevuld ziet door pendelaars uit andere steden en gemeenten, goed voor een inkomende pendelintensiteit van 71,0% (i.e. het aandeel inkomende pendel tegenover de totale werkgelegenheid in Mechelen)? Leuven kent in dit lijstje de tweede hoogste inkomende pendelintensiteit met 69,5%, en Turnhout de derde met 67,4%. Aan het andere uiterste zijn Antwerpen (50,7%), Oostende (51,2%) en Brugge (51,9%) de centrumsteden waar de tewerkstelling het minste wordt ingevuld vanuit andere steden of gemeenten.

… naar opleidingsniveau en geslacht …

De volgende weetjes kijken naar de uitgaande pendel: het aandeel van de werkenden dat buiten de eigen woongemeente werkt.

hoe hoger geschoold, hoe vaker men buiten de eigen woongemeente werkt? In Vlaanderen werkt in 2024 64,7% van de hooggeschoolde werkenden buiten de eigen gemeente, tegenover 62,8% van de middengeschoolden en 60,0% van de kortgeschoolden (in België respectievelijk 66,8%, 64,9% en 63,1%). Dit verschil is wel kleiner geworden: in 2015 bedroeg de kloof tussen hoog- en kortgeschoolden in Vlaanderen nog 9,2 procentpunten (66,5% tegenover 57,3%), in 2024 is die zowat gehalveerd tot 4,7 procentpunten. Kortgeschoolden pendelen dus vaker dan vroeger, hooggeschoolden zelfs iets minder.

de provincie Luxemburg de grootste opleidingskloof in pendelgedrag kent? Daar werkt 74,6% van de hooggeschoolden buiten de eigen gemeente, tegenover 64,5% van de kortgeschoolden, een verschil van 10,0 procentpunten. Namen (+5,5) en Oost-Vlaanderen, Limburg en Antwerpen (telkens ongeveer +5) volgen op afstand. In en rond Brussel is de opleidingskloof het kleinst.

mannen en vrouwen intussen ongeveer even vaak buiten hun eigen gemeente werken? In Vlaanderen pendelt in 2024 62,8% van de werkende mannen en 63,1% van de werkende vrouwen de gemeentegrens over (in België 65,2% tegenover 65,7%), vrouwen dus zelfs nipt meer. Dat is een ommekeer tegenover 2015, toen de mannen nog voorop liepen (63,3% tegenover 61,7%). Let wel: dit zegt enkel iets over het al dan niet verlaten van de eigen gemeente, niet over de afstand. Bij de langere, gewestgrensoverschrijdende pendel blijven mannen sterk in de meerderheid.

de genderkloof in pendelgedrag van teken verandert naargelang de regio? In de Waalse periferie pendelen mannen het vaakst méér dan vrouwen, in Henegouwen is het verschil het grootst (68,3% van de mannen tegenover 64,9% van de vrouwen, +3,4 procentpunten), gevolgd door Luxemburg en Luik. In en rond Brussel keert het beeld helemaal om: daar werken vrouwen net veel vaker buiten hun gemeente dan mannen. In het Brussels H. Gewest is de kloof het grootst (77,1% van de vrouwen tegenover 69,2% van de mannen, een verschil van 7,9 procentpunten), gevolgd door Waals-Brabant en Vlaams-Brabant.