Inzichten Vlaamse Arbeidsrekening

Een greep uit de vele inzichten o.b.v. het dashboard Vlaamse Arbeidsrekening.

Sarah Vansteenkiste

sarah.vansteenkiste@kuleuven.be

Pendel en binnenlandse werkgelegenheid

Wist je dat ...

... op gewestniveau …

Er in 2023 gemiddeld 238.387 personen zijn tussen 15 en 70 jaar oud die in Vlaanderen wonen en in het Brussels H. Gewest werken. Zij vertegenwoordigen 32,6% van alle werkenden in het Brussels H. Gewest. Ter vergelijking: 18,0% woont in Wallonië, 1,2% komt uit het buitenland of heeft een onbekende woonplaats, en 48,2% woont in Brussel zelf.
Er in vergelijking met 2015 wat minder pendel is vanuit Vlaanderen en Wallonië naar Brussel, maar wat meer tewerkstelling door de Brusselaars zelf wordt ingevuld. Van degenen die in Brussel werkten in 2015, was 34,1% afkomstig uit Vlaanderen en 19% uit Wallonië, en 45,8% uit Brussel zelf.
Er 31.692 personen (15-70 jaar) vanuit Vlaanderen naar Wallonië pendelen in 2023, goed voor 2,4% van de Waalse tewerkstelling. Omgekeerd zijn er met 60.701 personen, in aantallen bijna dubbel zo veel Walen die richting Vlaanderen trekken om te werken. Tegelijk is de Waalse pendel daarmee in aandeel met 2,1% iets minder belangrijk voor het invullen van de Vlaamse arbeidsmarkt, dan het belang (2,4%) van de Vlaamse pendel op de Waalse arbeidsmarkt. Tussen 2015 en 2023 is het relatieve belang van pendel vanuit Wallonië naar Vlaanderen heel beperkt gestegen (van 2,0% in 2015 naar 2,1% in 2023), terwijl de pendel vanuit Vlaanderen naar Wallonië in belang afnam (van 2,7% in 2015 naar 2,4% in 2023).
De pendel vanuit het Brussels H. Gewest naar Vlaanderen wel een wat sterkere toename kende tussen 2015 en 2023. In 2015 werkten 42.499 Brusselaars in Vlaanderen, goed voor 1,6% van de Vlaamse arbeidsmarkt. In 2023 steeg dit tot 60.043 personen, en een aandeel van 2,1%.
De inkomende pendelaars naar Vlaanderen vaker mannen zijn dan vrouwen. Bij de personen die in Vlaanderen wonen en werken bedraagt het aandeel mannen 53,1%, terwijl dit aandeel bij inkomende pendelaars uit het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waals Gewest respectievelijk 66,3% en 71,3% bedraagt.

... op provincieniveau …

De provincie die het vaakst werk biedt aan zijn eigen inwoners Luik is: 92,7% van alle werkenden in Luik komen uit de eigen provincie. West-Vlaanderen en Limburg scoren ook zeer hoog met respectievelijk 88,0% en 87,8%.
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest het hoogste aantal pendelaars heeft uit andere provincies (369.822), gevolgd door Vlaams-Brabant (175.149) en Antwerpen (132.224). 51,2% van alle werkenden in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest komen uit andere provincies.
De provincie Henegouwen door zijn nabijheid bij Frankrijk het hoogste aantal inkomende pendelaars heeft uit de buurlanden, met 22.375 inkomende pendelaars. West-Vlaanderen en Luxemburg vervolledigen het podium met respectievelijk 15.451 en 7349.
Er meer werkenden komen vanuit Frankrijk naar West-Vlaanderen (14.800), dan vanuit Wallonië (9170). Het aantal pendelaars uit Frankrijk steeg tussen 2015 en 2023 met 30,8%, wat toch iets meer was dan de groei van het aantal pendelaars uit Wallonië, die in dezelfde periode 25,6% bedroeg.

… op niveau van de referentieregio’s …

In Halle-Vilvoorde er de hoogste inkomende pendelintensiteit is van alle referentieregio’s. Maar liefst 54,0% van alle werkenden komen uit een andere regio. De andere hoogste scoorders op dit vlak zijn het Brussels H. Gewest (51,8%), Brabant Wallon (45,0%), en Rivierenland (44,2%). Onderaan het lijstje vinden we dan weer Limburg terug, met slechts 12,2% van hun werkenden die vanuit een andere referentieregio er komen werken.
Halle-Vilvoorde het meest aantal personen aantrekt uit het Waals Gewest. In totaal zijn er 25.301 Walen die in Halle-Vilvoorde werken, 8376 daarvan komen uit Waals-Brabant en 4630 uit Hainaut Centre. De eerste achtervolgers volgen op ruime afstand: de regio Oost-Brabant kent 5385 inkomende Waalse pendelaars, Zuid-West-Vlaanderen 5402, Limburg 4252 en in regio Antwerpen zijn dit er 4147.
Er meer Fransen werken in Zuid-West-Vlaanderen (6155) dan er inkomende pendelaars vanuit Wallonië de taalgrens oversteken (5402). In omgekeerde richting zien we dat de regio Brabant Wallon het meeste inkomende Vlaamse pendelaars heeft: in totaal zijn er 12.369 Vlaming die in deze regio werken, het grootste deel daarvan komt uit Halle-Vilvoorde (5442) en Oost-Brabant (3631). Ook de regio Wallonie Picarde kent relatief meer inkomende Vlaamse pendelaars (7473), 3547 daarvan komen uit Zuid-West-Vlaanderen.
In de lijst van regio’s met de hoogste inkomende pendelintensiteit vinden we niet de economische kerngebieden Gent of Antwerpen bovenaan, maar wel de halve boog Waals-Brabant, het Brussels H. Gewest, Halle-Vilvoorde en Rivierenland. Ook het midden en het zuidwesten van West-Vlaanderen en het Waasland trekken relatief meer pendelaars aan dan Antwerpen of Gent.

... op stads- en gemeenteniveau ...

Vooral in Brussel en de Brusselse rand jobs het minst ingevuld worden door de eigen inwoners. Zo komen in Machelen (95,8%), Sint-Joost-Ten-Node (93,9%) en Zaventem (90,6%) meer dan 9 op de 10 werkenden uit een andere gemeente. Als we enkel naar loontrekkenden kijken bedraagt de inkomende pendelintensiteit voor Sint-Joost-Ten-Node zelfs 98,0% en voor Machelen 97,9%.
We aan het andere kant van het spectrum dan weer Geraardsbergen, Durbuy, Essen, Hélécine, Lijsem, Viroinval, Blankenbergen, Doische en Cerfontaine terugvinden. In al deze gemeenten komt minder dan 50% van de loontrekkenden uit een andere gemeente.
Qua Vlaamse centrumsteden Mechelen haar lokale tewerkstelling het sterkste ingevuld ziet door pendelaars uit andere steden en gemeenten, goed voor een inkomende pendelintensiteit van 71,2% (i.e. aandeel inkomende pendel tegenover de totale werkgelegenheid in Mechelen). Leuven kent in dit lijstje de tweede hoogste inkomende pendelintensiteit met 69,5%, en Turnhout de derde met 67,4%. Aan het andere uiterste zijn Oostende (50,7%), Antwerpen (51,1%) en Brugge (51,8%) de centrumsteden waar de tewerkstelling het minste wordt ingevuld vanuit andere steden of gemeenten.

Bevolking naar socio-economische positie: werkenden, werklozen, niet-beroepsactieven.

Wist je dat ...

... op provincieniveau …

West-Vlaanderen de koploper is op vlak van werkzaamheidsgraad met 78,9% in 2023, gevolgd door Oost-Vlaanderen (78,1%) en Vlaams-Brabant (77,9%). De 5 Vlaamse provincies scoren het hoogst qua werkzaamheidsgraad, en het laagst qua aandelen werklozen en niet-beroepsactieven. Daarbinnen is er nog variatie, met bijvoorbeeld het hoogste aandeel werklozen in Antwerpen van 4,7% tegenover de laagste score in West-Vlaanderen van 3,0%.
we het hoogste aandeel niet-beroepsactieven van alle Vlaamse provincies vaststellen in Limburg (20,6%), waarmee het aansluit bij de best scorende Waalse provincie op dat vlak: Waals-Brabant met 20,5%. Helemaal onderaan vinden we hier Brussel terug met 30,2%.
de sterke en minder sterke presteerders bij de bovenstaande rangschikkingen vinden we in zekere mate ook terug als we inzoomen op kwetsbare groepen.
- Zo kent Vlaams-Brabant de hoogste werkzaamheidsgraad qua 55- tot 64-jarigen, met 70,0%, gevolgd door Waals-Brabant met 67,4% en West-Vlaanderen met 65,8%. Deze laatste kent vooral een beperkt werklozenaandeel binnen deze leeftijdsgroep (2,5%), gecombineerd met een wat hogere niet-beroepsactievengraad (31,7%). De provincie Henegouwen sluit het rijtje af met slechts iets meer dan 1 op de 2 (53,3%) inwoners aan het werk tussen 55 en 65 jaar. Deze provincie laat zich vooral kenmerken door een hoog aandeel niet-beroepsactieven bij deze groep (39,9%).
- Bij de kortgeschoolden is enkel in Vlaams-Brabant, West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen iets meer dan 6 op de 10 aan het werk. Henegouwen en Brussel behalen hier minder dan 5 op de 10 aan het werk.
- Qua werkzaamheidsgraad bij personen met een niet-EU27 nationaliteit scoort West-Vlaanderen met 45,8% dan weer het minst hoog van de Vlaamse provincies. Ook hier haalt Vlaams-Brabant de hoogste score, met 50,5% van alle provincies. Ook al blijft dit, ook in internationaal opzicht, een vrij lage werkzaamheidsgraad bij deze kwetsbare groep. In provincies als Luik en Henegouwen is zelfs maar 1 op de 3 aan het werk met een niet-EU27 nationaliteit. Zoomen we bij deze groep in op de vrouwen, dan is in alle provincies, behalve Vlaams-Brabant, zelfs minder dan 4 op de 10 van hen aan het werk.

… op niveau van de referentieregio’s …

er twee een werkzaamheidsgraad hebben boven de 80% in 2023? Het gaat om de referentieregio Midwest met 81,4% en de Vlaamse Ardennen met 80,1%. Aan het andere uiterste vinden we 5 regio’s met een werkzaamheidsgraad lager dan 70%: Brussels H. Gewest (59,7%), Hainaut Sud (62,4%), Hainaut Centre (63,3%), Liège (63,6%), en Verviers (68,8%).
we het laagste werklozenaandeel (tegenover de bevolking tussen 20 en 64 jaar) terugvinden bij de referentieregio Westhoek (2,6%), regio Brugge (2,7%) en Midwest (2,7%). Binnen Vlaanderen scoren regio Middenkust (4,3%) en regio Antwerpen (5,8%) het hoogste. De Waalse referentieregio's (bassins) scoren steevast hoger dan de Vlaamse, waarbij Luxemburg (5,9%) en Brabant Wallon (6,0%) de sterkste aansluiting tonen bij de Antwerpse score.
heeft iets meer dan de helft van hen, 14 van de 26, een aandeel niet-beroepsactieven lager dan 20%. Koploper is Midwest met 15,9%. Opvallend is dat regio Middenkust en Antwerpen met respectievelijk 22,1% en 21,2% opnieuw de hoogste aandelen kennen van alle Vlaamse referentieregio's, maar zich hier ook boven een aantal Waalse regio's situeren, zoals Huy-Waremme (19,1%) en de regio van de Duitstalige Gemeenschap Communauté germanophone.
hebben Brussels H. gewest (5,5%), regio Antwerpen (5,5%) en Communauté germanophone (5,6%) de laagste aandelen van personen met een arbeidsongeschiktheid langer dan een jaar (werkenden en niet-beroepsactieven opgeteld). Regio Middenkust (8,8%) en de Westhoek (8,3%) springen er langs Vlaamse zijde bovenuit, met scores die hoger liggen dan het algemene gemiddelde van 7,1% over alle referentieregio's heen. In de referentieregio's Hainaut Sud en Hainaut Centre zijn zelfs meer dan 1 op de 10 langdurig arbeidsongeschikt met scores van respectievelijk 10,4% en 11,1%.

... op stads- en gemeenteniveau ...

er liefst 152 steden of gemeenten zijn van de in totaal 565 met een werkzaamheidsgraad boven de 80%? Het lijstje wordt aangedreven door de Oost-Vlaamse gemeente Horebeke met liefst 85,5% van haar inwoners met een leeftijd tussen 20 en 65 jaar die aan het werk zijn. Omgekeerd vinden we 97 steden of gemeenten die een lagere werkzaamheidsgraad hebben dan 70%, waarvan 21 zelfs lager dan 60%. De hekkensluiters in dat lijstje zijn de Brusselse gemeenten Sint-Joost-ten-Node en Sint-Jans-Molenbeek, waarvan slechts net iets meer dan 1 op 2 inwoners aan het werk is, respectievelijk 51,1% en 52,7%.
steden en gemeenten die een relatief hoge werkloosheidsgraad hebben bij hun inwoners op arbeidsleeftijd, doorgaans ook een hoge niet-beroepsactievengraad laten optekenen (en vice versa)?
we in Vlaanderen de steden en gemeenten terugvinden met de laagste werkloosheidsaandelen (tegenover de bevolking 20-64 jaar). Bij Lo-Reninge, Vleteren, Amel, Wingene, Ledegem, Jabbeke, Zuienkerke, Zedelgem, Maarkedal, Lichtervelde, Kortemark, Anzegem, Kruisem en Wortegem-Petegem ligt het aandeel werklozen het laagst en onder de 1,7%. In totaal zijn er 197 steden en gemeenten met een werkloosheidsaandeel onder de 3%, wat doet denken aan het niveau van een natuurlijke werkloosheid. Aan het andere uiterste vinden we 44 steden en gemeenten terug met een werkloosheidsaandeel boven de 10%. Luik (15,6%), Charleroi (14,8%), Seraing (14,8%), Dison (14,6%) en Verviers (14,5%) zijn daarbij de negatieve uitschieters.
Er 55 steden en gemeenten zijn waarvan meer dan 1 op de 10 inwoners tussen 20 en 64 jaar langdurig arbeidsongeschikt is (werkend of niet-beroepsactief)? Langs het andere uiteinde, zijn er 81 steden en gemeenten die hier een aandeel lager dan 5% kennen. Focussen we ons op de Vlaamse centrumsteden, dan heeft Leuven met 4,2% de laagste score, gevolgd door Mechelen (5,3%), Turnhout (5,7%), Gent (5,9%) en Antwerpen (6,0%). Genk vinden we terug aan het andere uiterste met een aandeel van 10,6%, gevolgd door Oostende met 9,0%.