Jobkenmerken
Met het Steunpunt Werk monitoren en analyseren we een breed gamma aan jobkenmerken. Op deze pagina focussen we op vier dimensies:
- het arbeidsregime: vol- of (onvrijwillig) deeltijds werk
- de flexibele arbeidsvormen: nachtwerk, ploegenarbeid, avondwerk, zaterdagwerk, zondagwerk
- het kwalificatieniveau van de job: laag-, midden-, of hooggekwalificeerd
- tijdelijk werk
Andere jobkenmerken zoals sector en beroep komen in afzonderlijke themapagina's aan bod.
Sarah Vansteenkiste
Jobkenmerken in Europees en lokaal perspectief
Om Vlaanderen en de andere gewesten binnen Europa te vergelijken op vlak van arbeidsregime, contracttype, jobkwalificatieniveau en flexibele arbeidsvorm, maken we gebruik van de Labour Force Survey (LFS), uitgevoerd door Eurostat. Inzoomen op België en de gewesten is mogelijk via de Belgische versie, de Enquête naar Arbeidskrachten (EAK), uitgevoerd door Statbel. In ons dashboard Vlaanderen binnen Europa, dat we samen met het Departement Werk, Economie, Wetenschap, Innovatie en Sociale Economie (WEWIS) hebben opgesteld, bieden we uitgebreide tijdsreeksen voor deze thema's aan.
Via de Vlaamse Arbeidsrekening kunnen we een aantal jobkenmerken ook lokaal opvolgen. Binnen het tabblad van de Bevolking naar woonplaats is er een aparte sectie rond Jobkenmerken. Deze geeft zicht op werkenden naar sector en arbeidsregime, uitgesplitst naar leeftijd en geslacht tot op gemeenteniveau.
Arbeidsregime en arbeidsvolume
Arbeidsregime maakt een onderscheid tussen deeltijds en voltijds werk. Deeltijdswerk komt nog steeds vaker voor bij vrouwen. De voorbije 40 jaar is de algemene werkzaamheidsgraad in Vlaanderen toegenomen door een sterke stijging van het aandeel werkende vrouwen, waar dit aandeel bij de mannen relatief constant bleef. Dit uit zich ook in een groot genderverschil op vlak van arbeidsregime. Dat valt mede te verklaren door het type sectoren waar vrouwen aan de slag gaan. Ze werken namelijk vaker in sectoren waar deeltijds werk de norm is, zoals in de social-profitsector. Ook nemen vrouwen nog steeds vaker zorgtaken binnen het gezin op. In onderstaand Over.Werk-artikel van het Steunpunt Werk gaan we daar dieper op in.
De link tussen deeltijds werk en de werkzaamheidsgraad in voltijdse equivalenten
In ons dashboard Vlaanderen binnen Europa nemen we ook de werkzaamheidsgraad in voltijdse equivalenten (VTE) op. Deze indicator geeft aan welk aandeel van de bevolking zou werken indien het totaal gepresteerde arbeidsvolume herverdeeld zou worden zodat iedere job een voltijdse job zou zijn. Omdat de globale werkzaamheidsgraad uitgedrukt is in personen, houdt deze indicator geen rekening met deeltijdarbeid of met het aantal gewerkte uren. Iemand die halftijds werkt, wordt in de werkzaamheidsgraad in personen als één werkende persoon geteld, terwijl die in de werkzaamheidsgraad in VTE slechts als een halve voltijdse job wordt geteld. Een groot verschil tussen de globale werkzaamheidsgraad en in VTE wijst op een hoog aandeel deeltijdarbeid en/of een gemiddeld lage wekelijkse arbeidsduur. Op vlak van de werkzaamheidsgraad in VTE neemt Vlaanderen een middenpositie in. Maar het is wel opvallend dat we bepaalde landen die hoger scoren qua algemene werkzaamheidsgraad dan Vlaanderen, zoals Nederland, Denemarken en Oostenrijk, lager scoren op de werkzaamheidsgraad in VTE.
Flexibele arbeidsvormen: minder sterk aanwezig in Vlaanderen
Onder flexibele arbeidsvormen verstaan we vormen van werk die plaatsvinden in atypische werktijdregelingen, zijnde: zaterdagwerk, zondagwerk, avondwerk, nachtwerk en ploegenarbeid.
Deze arbeidsvormen zijn ongelijk verdeeld over de verschillende sectoren, zoals we vaststelden in deze monitoringsbijdrage aan Over.Werk. Zo is weekendwerk minder voorkomend in het onderwijs en de gezondheidszorg, de maatschappelijke dienstverlening en commerciële diensten, en er is relatief minder avondwerk in de commerciële diensten, de gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening. Daarnaast zijn er duidelijke individuele verschillen: jongeren en lager geschoolden werken vaker flexibel, vrouwen vaker in het weekend en mannen vaker ’s avonds, ’s nachts of in ploegen. In Vlaanderen sluit de flexibiliteit van arbeidstijden steeds meer aan bij het EU-gemiddelde.
Themanummer Over.Werk: flexibele arbeid
In december 2023 publiceerde het Steunpunt Werk een nieuwe editie van Over.Werk met flexibele arbeid als centrale thema. Dit themanummer bood ruimte voor zowel monitoring- en onderzoeksbijdragen, als beleids- en opiniërende teksten over onderwerpen die binnen dit ruime thema vallen. De volgende thema’s kwamen aan bod: deeltijds werk als verklarende factor voor de verborgen genderkloof, het voorkomen van flexibele arbeidsvormen op onze arbeidsmarkt, de dynamiek van flexi-jobs, een risicoanalyse van gecomprimeerde werkschema’s, de vorming van uitzendkrachten, enzovoort.
Kwalificatieniveau van jobs: jobpolarisatie op de Vlaamse arbeidsmarkt
We zien reeds een lange tijd een duidelijke verschuiving in de sectorale verdeling van de Belgische werkgelegenheid. De desindustrialisering en opgang van de dienstensectoren vormen daarbij elkaars tegenpolen. Daarnaast doet er zich ook een verschuiving voor in de beroepenstructuur, waarbij het belang van hooggekwalificeerde beroepen systematisch toeneemt. In onze cijferreeks rond kwalificatieniveau van de jobs vind je deze trend terug.
De opdeling naar kwalificatieniveau van jobs baseren we op de ISCO-beroepenclassificatie. We onderscheiden laaggekwalificeerde jobs (elementaire beroepen zoals ongeschoolde arbeiders of schoonmaakpersoneel), middengekwalificeerde jobs (waaronder administratief personeel, dienstverlenend personeel en verkopers, arbeiders in bijvoorbeeld de metaal of bouw, bedieners van machines, chauffeurs) en hooggekwalificeerde jobs (managers, intellectuele of wetenschappelijke beroepen, technici).
Tijdelijke arbeid: jongeren oververtegenwoordigd
In welke mate wordt de werkende bevolking in Vlaanderen geconfronteerd met tijdelijke tewerkstelling? Daarvoor kijken we naar het contracttype waarmee ze tewerkgesteld zijn. Bij de Vlaamse loontrekkenden tussen de 20 en 64 jaar zijn vormen van tijdelijk tewerkstelling eerder beperkt. Dit aandeel schiet de hoogte in wanneer het over jongeren gaat. Vooral uitzendarbeid is voor jongeren vaak een belangrijk instroomkanaal. Omdat jongeren oververtegenwoordigd zijn in tijdelijk werk, wisselen ze ook vaker periodes van werk af met periodes van werkloosheid.
In ons dashboard Trendindicatoren Vlaamse Arbeidsmarkt voorzien we de laatst beschikbare cijfers (met duiding) voor de belangrijkste indicatoren van de werkzaamheid, werkloosheid, (sectorale) tewerkstelling en de vacaturemarkt. In het onderdeel tewerkstelling en sectoren wordt onder andere de evolutie van het aantal werknemers in de uitzendsector gevisualiseerd.
Kwetsbare groepen in beeld
In het Trendrapport ‘Kwetsbare groepen op de Vlaamse arbeidsmarkt’ ontleden we jaarlijks de arbeidsmarktpositie van (NEET-)jongeren, 55-plussers, kortgeschoolden, personen met een migratieachtergrond, personen met een arbeidshandicap, en de niet-beroepsactieve arbeidsreserve. We doen dit aan de hand van een analyse van hun werkzaamheidsgraad, werkloosheidsgraad, en transities van werkloosheid naar werk. Per groep brengen we ook een of meerdere focusrubrieken, waar we een diepgaandere analyse brengen van een aantal kenmerkende cijfers.
Andere interessante thema's
Monitoring vraagzijde
Een blik op onze monitoringproducten langs de vraagzijde van de Vlaamse arbeidsmarkt.