Competentieprognoses
De komende jaren bouwen we verder aan competentieprognoses voor Vlaanderen. Met deze prognoses brengen we de toekomstige vraag naar en het aanbod van arbeidskrachten in beeld op het niveau van sectoren, beroepen en competenties. Uit de confrontatie van de verwachte veranderingen langs vraag- en aanbodzijde leiden we mogelijke toekomstige mismatches af, zodat beleid, sectoren en opleidingsverstrekkers hier beter op kunnen anticiperen. We ontwikkelen de prognoses stapsgewijs, met aparte bouwstenen langs de vraag- en de aanbodzijde, die we ook als afzonderlijke producten aanbieden. Zo zijn onder meer al sector- en beroepenprojecties raadpleegbaar langs de vraagzijde en werkzoekenden- en schoolverlatersprojecties langs de aanbodzijde. Deze datagedreven, kwantitatieve benadering vullen we aan met kwalitatieve informatie, onder meer met de inbreng van experten via een adviesgroep.
Sarah Vansteenkiste
Waarom competentieprognoses?
Vlaanderen kent aanzienlijke tekorten aan gekwalificeerde arbeidskrachten. Het gaat hierbij niet enkel om een kwantitatieve mismatch tussen de vraag naar en het aanbod van arbeidskrachten, maar ook om een kwalitatieve mismatch: de competenties van het arbeidsaanbod sluiten onvoldoende aan bij de competenties die het bedrijfsleven vandaag en in de toekomst nodig heeft. Onder invloed van ontwikkelingen zoals de vergrijzing, de opkomst van AI en de groene transitie dreigt deze mismatch nog scherper te worden. Nochtans is het in een snel veranderende samenleving van belang dat werknemers over de juiste competenties beschikken.
De Vlaamse overheid onderstreept het belang van competentieprognoses als hoeksteen van een opleidingsbeleid dat (toekomstige) mismatches kan verhelpen. Zo geeft het Vlaams Regeerakkoord (2024-2029) aan het opleidingsaanbod te willen baseren op competentieprognoses. Daarnaast verwijst minister Demir in haar Beleidsnota Werk (2024-2029) naar de competentieprognoses van het Steunpunt Werk als belangrijke informatiebron om het opleidingsaanbod beter te laten aansluiten op competentienoden. Ook bij de inkanteling van het Steunpunt Werk binnen ECOOM en in de conceptnota "Vlaanderen Leert" werden het belang van competentieprognoses en de rol die daarbij voor het Steunpunt Werk is weggelegd, nogmaals bevestigd.
Wat competentieprognoses (niet) kunnen
Competentieprognoses kunnen indicaties helpen geven van mogelijke toekomstige macro-evoluties op de arbeidsmarkt. Zo kunnen ze een element zijn om leren en bewegen doorheen de loopbaan meer effectief te ondersteunen, als reactie op veranderende noden op de arbeidsmarkt, en om transities proactief te faciliteren. Tegelijk is het belangrijk om wat een loopbaan duurzaam maakt, en wat mensen tegenhoudt of net mobiliseert om te leren of te bewegen, hierin mee te nemen.
Langs de vraagzijde kunnen dergelijke prognoses sectoren en werkgevers meer inzicht geven op de uitdagingen waar zij voor staan en hen helpen om op iets langere termijn te reflecteren. Langs de kant van de burgers kan betere informatie over hoe de arbeidsmarkt evolueert en de vertaling naar wat dit voor elk van hen betekent op vlak van arbeidsmarktkansen en vaardighedenontwikkeling, helpen om meer actieve en duurzame loopbanen te verkrijgen. Daarom zetten we als Steunpunt Werk de komende jaren in op de ontwikkeling van een dergelijk prognosemodel.
Ons projectiemodel is evenwel geen perfecte voorspeller van de toekomst, maar biedt door data onderbouwde inschattingen over de (onzekere) toekomst. Tijdens onze prognoseperiode kunnen beleidsmakers en arbeidsmarktactoren nieuwe maatregelen of aanpassingen doorvoeren, en zelfs inspelen op deze prognoses, waardoor we andere evoluties en uitkomsten krijgen. Ook kunnen externe schokken en onverwachte conjunctuurschommelingen een onvoorziene invloed hebben.
Stapsgewijs naar een geïntegreerd model
We bouwen stapsgewijs aan een geïntegreerd projectiemodel. Daarbij ontwikkelen we aparte bouwstenen langs de vraag- en de aanbodzijde van de arbeidsmarkt, die we ook als afzonderlijke producten aanbieden. Hierdoor kunnen de waardevolle inzichten die elke bouwsteen op zich oplevert, ook afzonderlijk geraadpleegd worden. De resultaten van de verschillende deelmodellen zullen we vervolgens samenbrengen om zicht te krijgen op mogelijke toekomstige tekorten op de Vlaamse arbeidsmarkt.
Aan de vraagzijde schatten we de toekomstige aanwervingsbehoefte en tewerkstelling in. Dit doen we met onze sectorprojecties en beroepenprojecties. De sectorprojecties bieden bovendien informatie met betrekking tot vergrijzing aan de hand van verschillende indicatoren. Tot slot werken we toe naar projecties tot op het niveau van competenties door onze beroepenprojecties aan competentieinformatie van VDAB te koppelen, en zetten we in op vacatureanalyse als bron van bijkomende informatie.
Aan de aanbodzijde maken we prognoses van de toekomstige instroom op de arbeidsmarkt. We focussen ons daarbij in eerste instantie op schoolverlaters en werkzoekenden, waarbij we informatie ter beschikking stellen over arbeidsmarktrelevante kenmerken, zoals het scholingsniveau en studiedomein van schoolverlaters en het scholingsniveau van werkzoekenden. Daarnaast bekijken we de mogelijkheden om de competenties van het arbeidsaanbod in kaart te brengen.
De matching brengt de toekomstige vraag en het toekomstige aanbod samen en signaleert mogelijke toekomstige mismatches. We streven daarbij niet naar uitspraken over exacte tekorten of overschotten, maar werken met spanningsindicatoren, zodat de onzekerheid die inherent is aan projecties expliciet wordt meegegeven aan de gebruiker.
Adviesgroep en expertisedeling
Naast de datagedreven modellen zetten we in op de inbreng van kwalitatieve expertise. We brengen daartoe een adviesgroep samen rond onze competentieprognoses. Deze groep bestaat onder meer uit sectorale experten en experten op het vlak van arbeidsmarkt, onderwijs en levenslang leren. De leden geven feedback op strategische keuzes en helpen de resultaten te valideren en verder te verspreiden.
Ook op internationaal vlak zoeken we de uitwisseling op. Zo neemt de directeur van het Steunpunt Werk, prof. Sarah Vansteenkiste, vanaf 2026 de vertegenwoordiging van België op bij de Skills Forecast van Cedefop. We onderhouden ook verder contacten met buitenlandse onderzoeksteams en beleidsactoren die gelijkaardige modellen ontwikkelen.
Andere interessante thema's
Competentieprognoses - overkoepelend
Een overkoepelende blik op onze competentieprognoses voor Vlaanderen en de bijhorende matchingsresultaten.
Competentieprognoses - vraagzijde
Een blik op onze competentieprognoses langs de vraagzijde van de Vlaamse arbeidsmarkt.
Competentieprognoses - aanbodzijde
Een blik op onze competentieprognoses langs de aanbodzijde van de Vlaamse arbeidsmarkt.